Communicatie met etnische doelgroepen

De visie op onderwijs bij allochtone ouders

Allochtonen zien, sterker dan autochtone doelgroepen, de school allereerst als een instelling waar vooral cognitief gericht wordt geleerd. De school is om te leren, thuis is om op te voeden. Leren wordt daarbij sterk geassocieerd met het opnemen en onthouden van kennis.

Daar moeten kinderen liefst zo vroeg mogelijk (vanaf hun vijfde) mee beginnen. Veel allochtonen vinden dat er op Nederlandse basisscholen te veel wordt gespeeld en te laat wordt begonnen met het echte leren. Men ziet de functie van spelen niet zozeer als een verantwoordelijkheid van de school. Evenzo heeft men vaak een andere kijk op:

  • De rol van leraren. Tegen leraren kijkt men op; zij zijn de deskundigen, de geletterden; zij moeten er voor zorgen dat het kind goede leerresultaten haalt.
  • Het onderwijsondersteunend gedrag van ouders. Ouders hebben een rol als opvoeder; onderwijzen gebeurt op school. Daar weten ouders niets van; ouders moeten ervoor zorgen dat het thuis goed draait.
  • Het nut van expressieve en creatieve activiteiten. Dit staat te ver af van het realiseren van cognitieve schoolprestaties.

Schoolkeuzemotieven van allochtone doelgroepen

Uit het exitonderzoek van 1997 (Openbaar Onderwijs Rotterdam / Centrum Onderzoek en Statistiek) blijkt dat afstand bij alle doelgroepen de belangrijkste schoolkeuzefactor is en zelfs toeneemt ten opzichte van vorig jaar. Bij allochtone ouders is dat achtenzeventig procent, bij Nederlandse ouders drieënzestig procent. Daarnaast laten allochtone ouders zich bij de schoolkeuze minder beïnvloeden door anderen en is de openbare identiteit, de kwaliteit en het profiel van de school van minder belang. Voortvloeiend uit de visie op onderwijs mag verondersteld worden dat de ervaring en deskundigheid van het team eveneens een belangrijk keuze-element is.

De betrokkenheid van allochtone ouders

Over het algemeen voelen allochtone ouders zich zeer betrokken bij het onderwijs aan hun kinderen, ook al lijkt dat, door communicatieproblemen (taal en cultuur) soms anders. Ze zijn vaak zeer bewust met hun eigen toekomst en die van hun kinderen bezig. Wel gebeurt het geregeld dat ze gedemotiveerd en teleurgesteld raken doordat de kinderen, ondanks de nodige inspanningen, weinig resultaat halen op school. Ze zijn meer tevreden en betrokken naarmate de school:

  • veel aandacht aan de kinderen besteedt;
  • de ontwikkelingen van het kind nauwkeurig volgt;
  • veel individuele begeleiding geeft;
  • de ouders regelmatig uitgebreid over de resultaten van het kind bericht.

De behoefte aan informatie bij allochtone ouders

Over het algemeen willen allochtone ouders graag geïnformeerd worden over hoe het met het eigen kind gaat. Men waardeert het wanneer de school moeite doet om ouders te informeren, duidelijk maakt wat van ouders verwacht wordt en goed naar hen geluisterd wordt. Uit onderzoek blijkt dat allochtone ouders met betrekking tot informatiethema’s allereerst prioriteit leggen bij informatie over de resultaten van de school en de diverse onderwijsmogelijkheden en met name geïnteresseerd zijn in de cognitieve doelen en resultaten. Het lijkt nuttig om nadrukkelijk aan ouders de functie van spelen en van creatieve, expressieve vakken uit te leggen. Het thema discriminatie leeft bij grote groepen ouders nogal sterk en steekt bijvoorbeeld de kop op bij doublures, verlengd verblijf in de kleuterbouw of doorstroomadviezen voor het voortgezet onderwijs die in de ogen van ouders onjuist zijn (omdat men hogere resultaten bij het kind had gewenst).

Informatie over discriminatie, schoolregels, sfeer en veiligheid zijn derhalve van belang. Vervolgens hechten ouders groot belang aan informatie over de aandacht voor allochtone leerlingen, het NT2 onderwijs (Nederlands als tweede taal), OET(C) onderwijs (Onderwijs in eigen taal en cultuur), de Islam en bijbehorende feesten.

Over communicatie met allochtone doelgroepen

Volgens onderzoek (informatiegids ‘communicatie met etnische minderheden’) hebben bijna alle allochtone huishoudens een televisie (Turken honderd procent en Marokkanen zevenennegentig procent) en heeft meer dan de helft een videorecorder (Turken vierenvijftig procent en Marokkanen zestig procent). Folders en brochures zijn voor de meeste allochtonen geen gebruikelijk informatiekanaal; ongeveer een kwart heeft wel eens een folder of brochure gelezen, de rest niet. Wanneer schriftelijk informatiemateriaal wordt gebruikt moet de tekst liefst concreet, praktisch, exact, kernachtig, helder en zakelijk zijn. De voorkeur van veel allochtonen gaat uit naar een ‘luxe’ uitgave (een brochure, ringband of map) die men als naslagwerk kan gebruiken en kan tonen aan familie en buren. Daarnaast is het nuttig om dergelijke schriftelijke informatie te omkleden met persoonlijke informatiemomenten, zoals:

  • Individuele bijeenkomsten:
    huisbezoek, spreekuur of het bewust benutten van haal- en brengcontacten.
  • Groepsbijeenkomsten:
    etnisch homogene groepsbijeenkomsten (eventueel alleen voor vrouwen) waar ouders onderling van gedachten kunnen wisselen en de eigen taal kunnen spreken, waar voorlichting gegeven kan worden over de inrichting van het onderwijs.

Samenvattend

  • De school is voor allochtone ouders primair een leerinstituut met deskundige vakmensen die kinderen onderwijs geven dat gericht is op het behalen van zo hoog mogelijke studieresultaten (= visie).
  • Afstand is het dominante argument voor de schoolkeuze. Ver daarna komt het kwaliteitsbeeld van de school. Dit kwaliteitsbeeld wordt beïnvloed door de visie die men op onderwijs heeft.
  • Allochtone ouders zijn wel degelijk betrokken bij de toekomst van hun kind. Die betrokkenheid loopt via het kind en hij neemt af wanneer het kind slechte resultaten haalt. De betrokkenheid neemt toe wanneer de school erg kindgericht is en de ouders goed informeert over de ontwikkelingen van het kind.

De belangrijkste informatie-thema’s zijn:

  • resultaten van het kind en van de school;
  • cognitieve doelen en werkwijze;
  • schoolregels, sfeer en veiligheid;
  • specifieke aandacht voor allochtone leerlingen.
  • De communicatie-eisen bij een schoolgids voor allochtone ouders is een schoolgids in een luxe uitvoering in de vorm van een boekje of naslagwerk waarin heldere, concrete, praktische tekst over de belangrijkste informatieonderwerpen te vinden zijn.

Eind vorig schooljaar is een goede handreiking verschenen over communicatie tussen leerkrachten en allochtone ouders in het basisonderwijs. De handreiking is een praktijkgericht document voor scholen om de communicatie met allochtone ouders te verbeteren. Het is gebaseerd op onderzoek van Marijke Booijink aan de universiteit van Leiden. Daarnaast is er een flyer met  beknopte informatie over de inhoud van de handreiking. De digitale versies van flyer, handreiking en onderzoek zijn hieronder gratis te downloaden. Via www.kpcgroep.nl/oudersenschool zijn tegen kostprijs eventueel ook gedrukte exemplaren te bestellen. Meer informatie bij Marijke Booijink: m.booijink@forum.nl of 030-2974311